Việt Nam: Việc R&I nâng hạng tín nhiệm mở rộng cánh cửa vốn cho các dự án năng lượng

Ngày 8/10/2026, Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Rating and Investment Information, Inc. (R&I, Nhật Bản) nâng xếp hạng tín nhiệm nhà phát hành bằng ngoại tệ của Việt Nam từ BB+ lên BBB-, triển vọng “Ổn định”, đưa Việt Nam lần đầu vào nhóm “Đầu tư” của tổ chức này.

Theo Bộ Tài chính, việc nâng hạng tác động trực tiếp đến khả năng thu xếp vốn cho các dự án năng lượng vốn lớn, vay dài hạn và phụ thuộc nhiều vào vốn ngoại tệ. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 136,3 tỷ USD vốn đầu tư. Vốn đầu tư cho thăm dò, khai thác của Petrovietnam giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 14,23 tỷ USD. Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) cần thu xếp khoản vay tối đa 600 triệu USD cho Dự án nâng cấp, mở rộng Nhà máy Lọc dầu Dung Quất tổng mức đầu tư 1,489 tỷ USD. Dự án Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 của PV Power có tổng mức đầu tư 1,4 tỷ USD, trước đó vào tháng 10/2024 PV Power đã ký hợp đồng tín dụng 521,5 triệu USD với Citi và ING. Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) dự kiến phải thu xếp vốn cho khoảng 220 dự án đến năm 2030 với tổng nhu cầu khoảng 204 nghìn tỷ đồng, đã ký khoản vay 67 triệu EUR với Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và đang trình đề xuất vay AIIB 461 triệu EUR và ADB 390 triệu USD.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế TP. Hồ Chí Minh, ví xếp hạng tín nhiệm quốc gia như “giá vốn nền” của cả nền kinh tế, giúp Chính phủ, ngân hàng và doanh nghiệp vay quốc tế với lãi suất thấp hơn. Ông Brook Taylor, Tổng Giám đốc Quỹ VinaCapital, cho rằng hạng “Đầu tư” giúp giảm lợi suất trái phiếu chính phủ và thu hẹp chênh lệch tín dụng tới 150 điểm cơ bản. Ông cũng lưu ý nhiều quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm không đầu tư vào quốc gia dưới mức “Đầu tư”, trong khi Việt Nam cần dòng vốn ngoại tệ dài hạn này.

Tuy nhiên, mức BBB- của R&I chưa đủ để chi phí vốn cho các dự án năng lượng giảm ngay, do phần lớn nhà đầu tư toàn cầu vẫn căn cứ vào S&P, Fitch và Moody's - nơi Việt Nam chưa đạt hạng “Đầu tư”. Các chuyên gia chỉ ra rào cản như thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá, nhà đầu tư nước ngoài chỉ mua giấy tờ có giá kỳ hạn 6-9 tháng, trong khi dự án năng lượng cần vốn hàng chục năm. Ngày 2/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1919/QĐ-TTg sửa đổi Đề án cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia tới năm 2030, đặt mục tiêu đạt Baa3 theo Moody's hoặc BBB- theo S&P và Fitch, bổ sung giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng và lồng ghép ESG.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy doanh nghiệp năng lượng được nâng hạng nhanh sau khi trần quốc gia được nâng. Khi Moody's nâng hạng Ấn Độ tháng 11/2017, tổ chức này nâng hạng ngay loạt doanh nghiệp nhà nước ngành năng lượng; bốn tháng sau NTPC phát hành 400 triệu USD trái phiếu quốc tế lãi suất 4,5%/năm. Tại Indonesia tháng 4/2018, Moody's nâng hạng quốc gia và Công ty Điện lực quốc gia PLN; tháng 7/2019 PLN phát hành 1,4 tỷ USD trái phiếu quốc tế, một nửa kỳ hạn 30 năm lãi suất 4,875%/năm, lượng đặt mua gấp hơn 4,4 lần.