Việt Nam: Ngành chứng khoán chuyển sang cuộc đua quản trị vốn khi cho vay margin tăng mạnh

Ngành chứng khoán Việt Nam đang trải qua một sự chuyển đổi cơ bản, từ mô hình dựa trên môi giới sang mô hình thâm dụng vốn, khi thanh khoản và lợi nhuận của thị trường ngày càng gắn chặt với khả năng huy động và sử dụng vốn của các công ty chứng khoán.

Sự dịch chuyển này thể hiện rõ nhất qua sự tăng trưởng nhanh của cho vay ký quỹ (margin), đạt khoảng 412.600 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tương đương danh mục tín dụng của một ngân hàng top 10. Theo báo cáo mới của FiinRatings, các thay đổi về quy định – đặc biệt là Thông tư 102/2025 của Bộ Tài chính, nâng hệ số rủi ro đối với một số tài sản và siết chặt yêu cầu về vốn khả dụng – đang khiến hoạt động tự doanh, cho vay ký quỹ và nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp trở nên thâm dụng vốn hơn.

"Ngành chứng khoán ngày càng ít về cạnh tranh môi giới và nhiều hơn về quản trị vốn và quản lý bảng cân đối kế toán," ông Nguyễn Xuân Bình, chuyên gia phân tích tại FiinRatings, nhận định. "Các công ty có khả năng tiếp cận nguồn vốn đa dạng và chi phí thấp, đặc biệt là những công ty được hậu thuẫn bởi các ngân hàng trong nước, đang vươn lên dẫn trước."

Dữ liệu của FiinRatings cho thấy thị phần cho vay ký quỹ của nhóm công ty chứng khoán có hậu thuẫn từ các ngân hàng và tập đoàn tài chính nội địa đã tăng từ khoảng 24% năm 2019 lên gần 37% trong quý I/2026. Các công ty này dẫn đầu về huy động vốn và mở rộng bảng cân đối. Ngược lại, các công ty quy mô nhỏ và vừa phải đối mặt với áp lực tăng vốn, tìm kiếm đối tác chiến lược, hoặc chấp nhận thu hẹp dư địa tăng trưởng.

Báo cáo cũng nhấn mạnh gần 90% nguồn vốn vay của ngành đến từ ngân hàng – chủ yếu là ngắn hạn – khiến chi phí vốn và khả năng mở rộng của ngành trở nên nhạy cảm với diễn biến thanh khoản và chính sách tiền tệ. Điều này gắn thanh khoản thị trường chứng khoán không chỉ với dòng tiền của nhà đầu tư cá nhân mà còn với khả năng cung ứng tín dụng của toàn bộ hệ thống tài chính.

Các chuyên gia dự báo xu hướng này sẽ gia tăng khi Việt Nam theo đuổi các sáng kiến nâng hạng thị trường, bao gồm mở rộng cơ chế giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài. Động thái mới sẽ tiếp tục tạo lợi thế cho các công ty có tiềm lực vốn lớn, đồng thời gây bất lợi cho các công ty nhỏ thiếu sức mạnh tài chính và năng lực quản trị rủi ro để cạnh tranh trong sân chơi thâm dụng vốn.