Việt Nam: Doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận vốn ngân hàng vì rủi ro

Các ngân hàng Việt Nam có ít động lực mở rộng tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vì nhóm khách hàng này có mức rủi ro cao hơn và thông tin tài chính kém minh bạch hơn, theo ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao Công ty Quản lý quỹ Manulife Investments Việt Nam.

Phát biểu tại phiên thảo luận về bức tranh vĩ mô 2027 và nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới, trong khuôn khổ một sự kiện của Vietnam Investment Forum 2027 ngày 12/11, ông Hải cho biết các ngân hàng được yêu cầu giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa rủi ro hơn và kém minh bạch hơn so với doanh nghiệp lớn có lịch sử hoạt động lâu năm. Các tổ chức tín dụng buộc phải áp dụng tiêu chuẩn thẩm định khắt khe hơn, khiến việc cho vay trên thực tế gặp nhiều khó khăn. "Nếu cứ để ngân hàng tự quyết định, tự đặt ra các yêu cầu và tiêu chuẩn, họ sẽ có xu hướng đưa ra những điều kiện rất cao", ông Hải nói, thêm rằng chi phí tín dụng cũng là trở ngại vì ngân hàng phải cân nhắc liệu lãi suất cho vay có đủ bù đắp tổn thất có thể phát sinh từ các khoản tín dụng rủi ro cao hay không.

Ông Hải đề xuất xây dựng cơ chế bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc cơ chế hạch toán kế toán phù hợp cho ngân hàng đối với các khoản vay thuộc nhóm này, để phần lớn nguồn vốn có thể thu hồi và tiếp tục quay vòng cho doanh nghiệp khác vay. "Mục tiêu là bảo đảm các khoản vay có khả năng thu hồi. Dù không nhất thiết thu hồi được toàn bộ, nhưng phần lớn nguồn vốn có thể tiếp tục được quay vòng", ông nói, coi đó là cơ sở cho một dòng chảy tài chính bền vững.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho rằng khó khăn tiếp cận không chỉ ở vốn mà còn liên quan đến đất đai, tài nguyên, khoa học công nghệ và lao động. Ông cho biết Chính phủ đã nhận diện những khó khăn này và đây là cơ sở để sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, với ba nhóm thay đổi: cấp voucher đào tạo cho khoảng 10.000 CEO giai đoạn đầu, mục tiêu hệ thống tài chính, tín dụng cung cấp vốn cho ít nhất 300.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đến năm 2030, và hỗ trợ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số. Doanh nghiệp chuyển đổi xanh có thể được hỗ trợ lãi suất khoảng 2%, trong khi Hà Nội và một số địa phương đã triển khai chương trình hỗ trợ tới 50% chi phí đầu tư, nâng cấp công nghệ, theo ông Lực.

Ông Lực cho biết dư nợ tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, cao hơn 3 điểm phần trăm so với mức bình quân 17% của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ông khuyến nghị doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và đa dạng hóa kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng, chỉ ra cho thuê tài chính — hình thức tín dụng trung và dài hạn không cần tài sản thế chấp nhưng ít doanh nghiệp nhỏ sử dụng — và việc niêm yết trên thị trường chứng khoán với doanh nghiệp đủ điều kiện. "Doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, kể cả khu vực châu Á, đều gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính. Nhưng ở chiều ngược lại, bản thân doanh nghiệp cũng phải chuyên nghiệp hơn, công khai, minh bạch hơn", ông nói.