Việt Nam: Tái cơ cấu DNNN vướng điểm nghẽn thể chế, chuyên gia kiến nghị phân bổ lại nguồn lực

Quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) của Việt Nam đang diễn ra chậm hơn nhiều so với kế hoạch, khi chỉ có 5 doanh nghiệp được cổ phần hóa thành công trong giai đoạn 2021-2025, thu về khoảng 643 tỷ đồng.

Tại một hội thảo do Báo Tiền Phong tổ chức ở Hà Nội ngày 21/7/2026, các quan chức và chuyên gia chỉ ra những nút thắt về thể chế, thủ tục đầu tư phức tạp và tâm lý sợ trách nhiệm của người đứng đầu là những rào cản chính. Bộ Tài chính cho biết trong tổng số 146 doanh nghiệp phải thoái vốn nhà nước giai đoạn 2022-2025, mới chỉ có 19 đơn vị hoàn thành (khoảng 13%). Số lượng DNNN đã giảm mạnh từ hơn 12.000 doanh nghiệp những năm 1990 xuống còn 695, nhưng khối này vẫn nắm giữ tài sản lên tới 4,5 triệu tỷ đồng và đóng góp 390.000 tỷ đồng vào ngân sách năm 2025.

Ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết mới có 180/616 doanh nghiệp xây dựng xong đề án cơ cấu lại. "Điểm nghẽn nằm ở tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn chậm; các dự án yếu kém chưa được xử lý dứt điểm; và chất lượng quản trị chưa theo kịp yêu cầu," ông nói.

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh phải chuyển tư duy từ 'sắp xếp' sang 'phân bổ lại nguồn lực', xác định rõ các lĩnh vực hạ tầng chiến lược và công nghệ nền tảng để DNNN dẫn dắt. Ông kêu gọi tách bạch nhiệm vụ kinh doanh và công ích, trao quyền tự chủ tối đa đi kèm kiểm soát quyền lực, và đặt mục tiêu đến năm 2030 tất cả DNNN áp dụng tiêu chuẩn quản trị OECD. Ông cũng đề xuất hình thành Quỹ đầu tư quốc gia từ mô hình SCIC hiện tại.

Bà Đoàn Thị Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng Nhà nước chỉ nên sở hữu trực tiếp ở những lĩnh vực thực sự cần thiết, dẫn chứng kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc, Singapore, Malaysia và Australia, nhấn mạnh phải định giá tài sản minh bạch và duy trì kỷ luật tài chính. Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết thị trường chứng khoán hiện có khoảng 780 doanh nghiệp có nguồn gốc cổ phần hóa niêm yết với vốn hóa 407 tỷ USD, và kỷ luật thị trường sẽ buộc DNNN nâng cấp quản trị.