Việt Nam: Ngành thép hướng tới tự chủ, tối ưu chi phí

Ngành thép Việt Nam đang tiến tới tự chủ cao hơn và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, được hỗ trợ bởi Quy hoạch Phát triển ngành thép năm 2026 và các biện pháp phòng vệ thương mại, với cạnh tranh ngày càng tập trung vào tối ưu hóa chi phí.

Tiêu thụ thép nội địa đã tăng khoảng 7 lần từ 4-5 triệu tấn năm 2007 lên 24-25 triệu tấn năm 2025, tương đương tốc độ tăng trưởng kép khoảng 10%, và dự kiến đạt 28,5 triệu tấn năm 2026. Trong nửa đầu năm 2026, tiêu thụ tăng 14% so với cùng kỳ nhờ ngành xây dựng tăng 10%, theo Cục Thống kê. Thép dẹt, chủ yếu là thép cuộn cán nóng (HRC), nổi lên là động lực tăng trưởng với sản lượng tiêu thụ tăng 37%, trong khi thép dài tăng 15%.

Bộ Công Thương đã áp thuế chống bán phá giá 23,1% - 27,83% đối với thép HRC nhập khẩu từ Trung Quốc, có hiệu lực 5 năm từ tháng 7/2025, và đến tháng 4/2026 áp dụng biện pháp chống lẩn tránh thuế tạm thời 27,83% đối với HRC khổ rộng. Các biện pháp này khiến HRC Trung Quốc ước tính đắt hơn sản phẩm nội địa khoảng 25%. Trong nửa đầu năm 2026, nhập khẩu thép từ Trung Quốc giảm 13% so với cùng kỳ xuống hơn 3,8 triệu tấn, chiếm 49% tổng nhập khẩu, trong khi nhập khẩu từ Ấn Độ tăng mạnh từ 7.800 tấn lên 777.000 tấn.

Trong phân khúc HRC, chỉ có Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh sở hữu chu trình sản xuất tích hợp hoàn chỉnh, với tổng công suất của Hòa Phát đạt 14 triệu tấn và Formosa Hà Tĩnh đạt 7,5 triệu tấn. Sau khi Dung Quất II đi vào vận hành, tổng công suất HRC sẽ đạt khoảng 15 triệu tấn/năm, so với nhu cầu hiện tại 12-14 triệu tấn. Hòa Phát có lợi thế về chi phí: tổng vốn đầu tư Dung Quất II là 88.000 tỷ đồng, với suất đầu tư khoảng 15,7 triệu đồng/tấn, thấp hơn mức 39,7 triệu đồng/tấn của Formosa Hà Tĩnh.

ThS. Bùi Thị Loan, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh trực tuyến, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho biết trọng tâm cạnh tranh đang chuyển sang tối ưu chi phí, nơi doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí đầu vào và có suất đầu tư thấp sẽ có lợi thế dài hạn.