Việt Nam: VEFTA với khối EFTA xóa bỏ hơn 90% dòng thuế

Việt Nam và bốn nước thành viên Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA) đã chính thức ký kết Hiệp định VEFTA ngày 18/10, trong đó các nước EFTA cam kết xóa bỏ hơn 90% số dòng thuế, tương ứng khoảng 99,5% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này.

Hiệp định được ký sau 14 năm đàm phán với 21 phiên chính thức, giữa Việt Nam với Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein. Toàn bộ hàng công nghiệp, trong đó có thủy sản, được đưa về thuế suất 0% ngay khi Hiệp định có hiệu lực, theo bà Nguyễn Phương Linh, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính). Cà phê, gạo, rau quả và mật ong là những mặt hàng nông sản được hưởng cam kết mở cửa đáng kể.

Mức độ mở cửa khác nhau giữa các thành viên. Thụy Sĩ và Liechtenstein xóa bỏ khoảng 85% số dòng thuế, trong đó hàng nông nghiệp khoảng 40%. Na Uy cam kết xóa bỏ hơn 90,7% số dòng thuế, tỷ lệ nông nghiệp là 53%; Iceland tương ứng hơn 94% và 74%. Ở chiều ngược lại, Việt Nam cam kết tự do hóa hơn 86% số dòng thuế nhập khẩu từ EFTA vào cuối lộ trình, tương ứng hơn 99% kim ngạch nhập khẩu, với lộ trình cắt giảm 3, 5, 7, 10, 12 và 15 năm.

Theo Cục Hải quan, năm 2025 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và EFTA đạt khoảng 1,92 tỷ USD, tăng gần 29% so với năm trước, trong đó xuất khẩu đạt khoảng 405 triệu USD và nhập khẩu khoảng 1,52 tỷ USD. Đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) cho biết EFTA là khu vực có thu nhập bình quân đầu người cao, người tiêu dùng chú trọng chất lượng, tính bền vững và trách nhiệm môi trường, mở ra cơ hội cho dệt may, da giày, nông sản, thủy sản và hàng chế biến, cùng dư địa thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo, công nghệ sạch, dược phẩm và sản xuất tiên tiến.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho biết khảo sát về thực thi EVFTA cho thấy khoảng 1/3 doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan do không đáp ứng quy tắc xuất xứ, và lưu ý tiêu chuẩn cao cùng rào cản phi thuế quan vẫn là thách thức lớn. Ông khuyến nghị doanh nghiệp tra cứu biểu thuế riêng của từng nước EFTA vì đây không phải liên minh thuế quan, nắm rõ quy tắc xuất xứ gồm cơ chế cộng gộp nguyên liệu phi nông nghiệp từ ASEAN và EU, và chuẩn bị cho các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, môi trường và trách nhiệm xã hội. Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định ban hành biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt thực hiện VEFTA; theo ông Tuấn, khoảng thời gian trước khi Hiệp định có hiệu lực là lúc doanh nghiệp rà soát hàng hóa, nguồn nguyên liệu và tiêu chuẩn thay vì tính trước ưu đãi thuế vào giá bán.