Việt Nam: VEFTA có ba cơ chế chứng nhận xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp

Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EFTA có ba cơ chế chứng nhận xuất xứ đáng chú ý, tạo thêm dư địa linh hoạt cho doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất, theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương).

VEFTA được ký ngày 18/10/2026 sau quá trình đàm phán khởi động từ năm 2012. Các nước EFTA gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein cam kết xóa bỏ thuế quan ngay khi Hiệp định có hiệu lực với hơn 90% số dòng thuế, tương đương 99,5% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam. Chương quy tắc xuất xứ gồm 31 điều, chia thành 7 phần, kèm 4 phụ lục: quy tắc xuất xứ cụ thể mặt hàng (PSR), mẫu Giấy chứng nhận xuất xứ, mẫu khai báo xuất xứ và Danh mục hàng hóa được gia công ngoài lãnh thổ. Ông Nguyễn Hoàng Hà, Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, cho biết phụ lục cuối là nội dung hoàn toàn mới, lần đầu xuất hiện trong một FTA của Việt Nam.

Thứ nhất là cơ chế cộng gộp mở rộng: Việt Nam được cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ từ ASEAN, các nước EFTA được cộng gộp nguyên liệu từ EU, áp dụng với nguyên liệu phi nông nghiệp như máy móc, thiết bị, dệt may, da giày nếu công đoạn sản xuất vượt quá mức gia công đơn giản. Danh sách nước áp dụng sẽ được rà soát trong 3 năm kể từ khi Hiệp định có hiệu lực. Thứ hai là cơ chế gia công ngoài lãnh thổ với tỷ lệ trị giá gia tăng ngoài lãnh thổ tối đa 10%. Thứ ba là cơ chế xác minh xuất xứ: khi có nghi ngờ hợp lý, cơ quan nước nhập khẩu gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc email tới Bộ Công Thương; tổ chức cấp C/O kiểm tra hồ sơ trên hệ thống eCoSys và kiểm tra tại cơ sở sản xuất nếu cần. Hiệp định không cho phép cơ quan nước nhập khẩu trực tiếp sang kiểm tra nhà máy của doanh nghiệp xuất khẩu.

Hàng xuất khẩu sang EFTA dùng C/O mẫu VN-EFTA do Bộ Công Thương, các Sở Công Thương và một số Ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế được ủy quyền cấp, tiếp nhận qua eCoSys. Khác C/O EUR.1 trong EVFTA, C/O VN-EFTA không bắt buộc in trên giấy chuyên dụng, có thể dùng bản in thông thường hoặc bản điện tử PDF tích hợp mã QR. Việt Nam sẽ chuyển sang cơ chế tự chứng nhận xuất xứ sau khi có thông báo chính thức, tiến tới năm 2029 cho phép tất cả nhà sản xuất, nhà xuất khẩu tự chứng nhận, và chấp nhận tự chứng nhận từ tất cả nhà xuất khẩu EFTA. Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho biết khảo sát của VCCI cho thấy khoảng 1/3 doanh nghiệp chưa tận dụng được ưu đãi thuế quan vì không đáp ứng quy tắc xuất xứ.