Việt Nam: VinUni khởi động dự án giải mã gene 1.000 giống lúa

Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn (VIBD) thuộc Trường Đại học VinUni đã khởi động dự án VN1K-RICE, nhằm giải trình tự hệ gene của 1.000 giống lúa Việt Nam.

Dự án hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu di truyền quy mô lớn để bảo tồn nguồn gene bản địa và chọn tạo giống mới chất lượng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Giai đoạn đầu sẽ giải trình tự 150 mẫu nòng cốt trước khi mở rộng lên 1.000 mẫu, đại diện cho các hệ sinh thái canh tác khác nhau gồm lúa nước, lúa nương, vùng ven biển nhiễm mặn và đất ngập triều, cùng với các mẫu lúa hoang.

Một mục tiêu quan trọng là xây dựng hệ gen tham chiếu cho các giống lúa truyền thống Việt Nam. Giáo sư Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học VIBD, nhà khoa học chủ trì dự án, cho biết Việt Nam có nguồn gene bản địa đa dạng nhưng phần lớn chưa được đọc ở cấp độ hệ gene. Thông qua chương trình AgriOmics-AI, nhóm nghiên cứu muốn chuyển các bộ sưu tập giống đang lưu giữ thành dữ liệu có thể phân tích, chia sẻ và sử dụng trong chọn giống cho cả cây trồng và vật nuôi.

VN1K-RICE là một dự án thuộc chương trình nghiên cứu AgriOmics-AI giai đoạn 2026–2030 của VIBD, kết hợp dữ liệu hệ gene và trí tuệ nhân tạo để nghiên cứu, bảo tồn và khai thác nguồn gen bản địa. Kết quả dự kiến gồm dữ liệu hệ gene của 1.000 mẫu lúa, hệ gen tham chiếu chất lượng cao cho lúa truyền thống và dữ liệu về hoạt động của gene, góp phần phát triển các giống lúa chất lượng cao, thích ứng khí hậu và phát thải thấp.