Việt Nam: Ngành gỗ đối mặt với áp lực cấp bách chuyển đổi khỏi mô hình OEM giá trị thấp

Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước áp lực cấp bách phải cải tổ mô hình gia công và giảm phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu duy nhất, dù kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2026 đạt kỷ lục 13,43 tỷ USD.

Phát biểu tại một hội thảo ngành, ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), cho biết mức tăng 7,3% so với cùng kỳ là nỗ lực lớn của doanh nghiệp, nhưng cảnh báo biến động toàn cầu đòi hỏi quản trị rủi ro và đa dạng hóa thị trường tốt hơn. Ông liên kết chiến lược này với Chương trình Go Global giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định 626/QĐ-TTg.

Ông Ngô Sĩ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VFOREST), cảnh báo hơn 50% giá trị xuất khẩu của ngành, khoảng 9,5 tỷ USD, tập trung vào thị trường Mỹ — nơi nhập khẩu 22-24 tỷ USD đồ gỗ mỗi năm. Ông nói sự phụ thuộc này khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước các biện pháp phòng vệ thương mại, thuế Mục 301, Thuế 232 và nguy cơ điều tra lẩn tránh thuế.

Ông Hoài cho biết dù Việt Nam có khoảng 6.000 doanh nghiệp ngành gỗ, trong đó hơn 3.500 doanh nghiệp xuất khẩu với tỷ lệ cân bằng 50-50 giữa FDI và doanh nghiệp thuần Việt, phần lớn doanh nghiệp nội địa vẫn hoạt động theo mô hình OEM giá trị thấp. Với 3 triệu ha keo, gần 1 triệu ha cao su và 3,25 tỷ USD gỗ nhập khẩu hợp pháp theo Hiệp định VPA/FLEGT, ông nói ngành gỗ cần chuyển sang mô hình ODM để xây dựng thương hiệu riêng và giữ lại biên lợi nhuận cao hơn.