Việt Nam: Nhà thầu xây dựng chịu sức ép trên nền chi phí đầu vào cao

Các nhà thầu xây dựng tại Việt Nam đang đối mặt với áp lực từ chi phí đầu vào cao, khoản phải thu lớn và hạn chế về dòng tiền, dù ngành vẫn được hỗ trợ bởi đầu tư công và nhu cầu hạ tầng.

Theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), tăng trưởng ngành xây lắp trong những tháng cuối năm 2026 được thúc đẩy bởi xây dựng dân dụng và đầu tư công, trong khi backlog của các doanh nghiệp tiếp tục duy trì ở mức cao. Coteccons có hơn 77.000 tỷ đồng giá trị hợp đồng còn lại (backlog) tính đến cuối tháng 10/2026, Newtecons ghi nhận backlog 18.500 tỷ đồng. Central có backlog khoảng hơn 35.000 tỷ đồng, Fecon công bố backlog trên 12.000 tỷ đồng. Xây dựng Hòa Bình vừa trúng gói thầu gần 1.700 tỷ đồng tại Hà Nội, nâng tổng giá trị trúng thầu từ đầu năm lên hơn 8.600 tỷ đồng.

Giá trị tăng thêm ngành xây dựng trong 9 tháng năm 2026 tăng gần 11% so với cùng kỳ, theo Cục Thống kê. Tuy nhiên, biên lợi nhuận đang bị thu hẹp do giá nguyên vật liệu tăng. So với cùng kỳ, giá cát xây dựng tăng 70%, đá xây dựng tăng 30%, thép xây dựng tăng 28% và xi măng tăng 9%, cùng với chi phí vận chuyển tăng do giá nhiên liệu cao. Chi phí nhân lực cũng gia tăng, thợ lành nghề tại các công trình trọng điểm có giá nhân công phổ biến 900.000 - 1.000.000 đồng/ngày công, gấp hơn 2 lần đơn giá cũ trong định mức Nhà nước. Lãi suất cho vay VND bình quân quanh 11-13%, thậm chí 15%, tiếp tục gặm nhấm lợi nhuận của các doanh nghiệp thâm dụng vốn vay.

Điển hình, lợi nhuận sau thuế của Vinaconex giảm hơn 90% so với cùng kỳ xuống còn hơn 306 tỷ đồng trong quý vừa qua, dù phần lớn đến từ nền so sánh cao quý III/2025. Doanh thu thuần của nhà thầu này giảm 26% còn gần 3.296 tỷ đồng sau 9 tháng. Lizen ghi nhận doanh thu thuần tăng 53,7% lên 869,7 tỷ đồng nhưng lợi nhuận sau thuế gần như không đổi ở mức khoảng 40,2 tỷ đồng. Không phải toàn bộ ngành chịu tác động giống nhau; những doanh nghiệp có backlog lớn, năng lực quản lý chi phí tốt hoặc cơ chế điều chỉnh giá linh hoạt có lợi thế hơn. Coteccons ghi nhận doanh thu quý I/2027 (theo năm tài chính) tăng 51% lên hơn 11.269 tỷ đồng, lợi nhuận gộp tăng gần 63%, biên gộp cải thiện từ 4,6% lên 5%. Fecon tăng doanh thu quý III/2026 lên 63% đạt gần 1.858 tỷ đồng, biên gộp hợp nhất tăng từ 13,76% lên 17,29% nhưng lợi nhuận sau thuế giảm một nửa còn hơn 16,5 tỷ đồng do chi phí tăng. CTCP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV) ghi nhận lợi nhuận gộp từ thu phí BOT tăng gần 10% lên hơn 393 tỷ đồng, chiếm hơn 83% tổng lợi nhuận gộp hợp nhất, giúp lợi nhuận ròng tăng gần 45% lên hơn 186 tỷ đồng.

Bước sang quý IV/2026, đà tăng trưởng doanh thu toàn ngành dự báo đạt đỉnh khi các nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công và nghiệm thu. Khoảng 348.000 tỷ đồng cần giải ngân để cán đích kế hoạch Chính phủ giao, chiếm hơn 30% tổng kế hoạch năm. Dòng tiền giải ngân tập trung vào các công trình trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai và cao tốc Bắc - Nam mở rộng. Nghị định 349/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ tháng 9/2026 với cơ chế nâng hạn mức chỉ định thầu và rút ngắn thủ tục phê duyệt trở thành đòn bẩy thúc đẩy tiến độ. Tuy nhiên, giá thép xây dựng tiếp tục tăng, với Thép Việt Đức, Thép Hòa Phát Hưng Yên, Vinasteel và Thép VAS Việt Mỹ đồng loạt điều chỉnh giá bán cuối tháng 10, tạo thêm áp lực chi phí. Biên lợi nhuận của nhà thầu vẫn bị kìm hãm, các nhà thầu nhỏ dễ bị tổn thương hơn trước biến động chi phí, theo chia sẻ từ các chuyên gia ngành.