Việt Nam: Doanh nghiệp nhà nước giảm còn 695 doanh nghiệp sau quá trình tái cơ cấu, song hiệu quả còn hạn chế

Việt Nam đã giảm số lượng doanh nghiệp nhà nước từ hơn 12.000 đầu thập niên 1990 xuống còn 695, song quá trình tái cơ cấu, cổ phần hóa và thoái vốn vẫn vấp phải nhiều điểm nghẽn, hạn chế khả năng dẫn dắt tăng trưởng của khu vực này.

Hiện có 497 doanh nghiệp do Nhà nước nắm 100% vốn điều lệ và 198 doanh nghiệp do Nhà nước nắm cổ phần chi phối. Việc tinh gọn đầu mối đã giúp tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực then chốt, từng bước cải thiện hiệu quả tài chính, nhưng 16 tập đoàn, tổng công ty vẫn ghi nhận lỗ lũy kế khoảng 55.905 tỷ đồng trên báo cáo tài chính hợp nhất.

Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết tâm lý e ngại, sợ sai, sợ làm không đúng quy định vẫn còn phổ biến. Hệ thống pháp luật nhiều tầng nấc, chưa phân cấp, phân quyền triệt để khiến cán bộ có xu hướng xin ý kiến cấp trên, dẫn đến chậm trễ và bỏ lỡ cơ hội.

Ông Nguyễn Vũ Hoan, Thành viên Hội đồng thành viên Tổng Công ty Lương thực miền Bắc (Vinafood 1), nêu rõ hiệu quả sử dụng vốn thấp và biên lợi nhuận mỏng là rào cản lớn khi thoái vốn. Có doanh nghiệp chỉ được giao chỉ tiêu lợi nhuận 10-20 triệu đồng, khó thu hút nhà đầu tư. Một trường hợp doanh nghiệp đặt mục tiêu bán 65% vốn nhưng cuối cùng chỉ có cán bộ, công nhân viên mua là chính.

Hội thảo đã chỉ ra ba nút thắt lớn: thiết lập cơ chế bảo vệ người thực thi, đơn giản hóa khung pháp lý về định giá tài sản và xử lý đất đai, đẩy mạnh phân cấp gắn với giám sát sau thực hiện.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhấn mạnh thị trường chứng khoán là hạ tầng tài chính minh bạch nhất để định giá doanh nghiệp nhà nước khi cổ phần hóa và thoái vốn thông qua đấu giá công khai, góp phần hạn chế trục lợi. Niêm yết cũng giúp doanh nghiệp nâng cao quản trị, đa dạng hóa sở hữu và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Các doanh nghiệp lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, PV GAS, ACV đã tạo dấu ấn tích cực trên thị trường. Bộ Tài chính đang trình dự thảo quyết định về tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước để thực hiện tái cơ cấu vốn minh bạch, hiệu quả hơn.